ترس از موفقیت!
درسته!
شاید در نگاه اول کلمه ترس از موفقیت برایتان عجیب باشد! تصور همه ی ما این است که همه ی انسان ها به دنبال موفقیت هستند و مشتاقانه آن را طلب می کنند و از طرفی همیشه بحث از ترس از شکست است و مگر می شود فردی از موفقیت ترس داشته باشد؟! 

در این مقاله می خواهیم در مورد ترس از موفقیت بنویسیم. مسئله ای که در زندگی بسیاری از ما_و از جمله شما که در حال خواندن این مقاله هستید_ هست و باعث ناکامی و مشکل آفرینی می شود.

در ابتدا این داستان کوتاه را بخوانید:

مطابق روایات دینی، یونس پیامبر، مردم سرزمین نینوا را به یکتاپرستی و ترک جهل و بت‌پرستی دعوت کرد؛ اما آن‌ها دعوت او را نپذیرفتند و حتی اعلام کردند که از عذاب الهی هراسی ندارند. ایشان هر چه مردم را دعوت کرد، مردم ایمان نیاوردند و حجت و برهان او را نپذیرفتند.

بدین ترتیب یونس پیامبر تصور کرد که مسئولیت او به پایان رسیده، در صورتی که اگر او بر دعوت خود پافشاری و با صبر بیشتر آن را پی‌گیری می کرد، شاید در میان مردم افرادی پیدا می‌شدند که به او ایمان بیاورند.

با ترک شهر توسط حضرت یونس، عذاب الهی بر مردم نازل می‌شود و آن‌ها که متوجه اشتباه خود شده بودند به درگاه خدا توبه می‌کنند و درصدد جبران اشتباه خود و بازگرداندن ایشان برمی‌آیند.

عقده یونس ترس از موفقیت

از آن طرف یونس پیامبر سوار بر کشتی‌ای شده و آن سرزمین را ترک می‌کند. بر اثر ماجراهایی کشتی‌نشینان، یونس پیامبر را به دریا می‌افکنند و ماهی غول‌پیکری به اذن خدا او را می‌بلعد. یونس در شکم ماهی متوجه اشتباهش (نیمه‌کاره رها کردن رسالت خود) می‌شود و از پروردگار طلب بخشش می‌نماید. به اذن خدا ماهی او را به ساحل می‌رساند. یونس از شکم ماهی خارج می‌شود و سپس به سرزمین نینوا بازمی‌گردد‌ و مردم را به یکتاپرستی دعوت می‌کند.

حال؛ داستان یونس پیامبر، داستان بسیاری از ما است، هنگامی ‌­که آگاهانه یا ناخودآگاه از ریسک کردن یا تلاش کردن برای رسیدن به اهداف‌مان می‌ترسیم و زودتر از زمانِ مقرر دست از تلاش بر می داریم و مسیر موفقیت را نیمه کاره رها می کنیم! و جالب است که یونس پیامبر به خاطر این مسئله از جانب خداوند تنبیه شد!

این حکایت بسیاری از شماها که در حال خواندن این متن هستید نیست؟

آقای آبراهام مازلو روان‌شناس انسان گرای آمریکایی با استفاده از داستان یونس پیامبر، مفهومی به نام «عقده‌ی یونس» (Jonah Complex) را معرفی می‌کند که به معنای ترسی بنیادین از خودشکوفایی یا سر باز زدن از تحقق استعدادهای بالقوه‌ی خویشتن است.


ترس از موفقیت به معنای ترس از رسیدن به وضعیتی است که خودمان را موفق بدانیم؛ حال این موفقیت می‌خواهد از جنس دستیابی به یک هدف، رسیدن به یک موقعیتت  یا داشتن احساساتی خوشایند باشد.


علائم و نشانه‌های ترس از موفقیت چیست؟

اولین و بارزترین نشانه‌ی ترس از موفقیت، اهمال‌کاری (به تعویق انداختن کارها) است. دومین نشانه‌ی ترس از موفقیت، بی‌عملی یا فرار از عمل است. 

علائم ترس از موفقیت

نوع دیگری از ترس از موفقیت بعد از رسیدن به موفقیت خودش را نشان می‌دهد. از منظر روان‌شناسی، رفتارهای خودتخریبی چهره‌های مشهوری همچون بازیگران، خوانندگان، ورزشکاران و ... که باعث سرشکستگی و لطمه به شهرت و محبوبیت آن‌ها می‌شود نیز می‌تواند جلوه‌‌ی دیگری از ترس از موفقیت باشد.

در ادامه برخی از علایم و نشانه های ترس از موفقیت را به صورت فهرست وار بیان می کنیم. اگر افکار یا ترس‌­های زیر در شما وجود دارد، ممکن­ است ترس از موفقیت داشته باشید:

  • در مورد هر گونه موفقیت‌­تان چه کوچک چه بزرگ، احساس گناه دارید زیرا دوستان، خانواده یا همکاران شما تاکنون به یک‌چنین موفقیتی دست نیافته‌­اند.
  • با دیگران راجع به دستاوردهایتان صحبت نمی­‌کنید.
  • از پروژه‌­های بزرگ، به ­خصوص پروژه‌­هایی که منجر به شناسانده شدن شما به دیگران می‌شوند، اجتناب می­‌کنید یا به تعویق‌شان می­‌اندازید.
  • اغلب از اهداف و یا موضوع مورد بحث خود، به خاطر اجتناب از تضاد و تعارض در یک گروه و یا حتی در درون خانواده، می‌­گذرید و با طرف مقابل مصالحه می‌کنید.
  • خودتان را متقاعد می‌­کنید که به ­اندازه کافی برای دستیابی به ­رویاهایتان مناسب نیستید.
  • ناخودآگاه احساس می­‌کنید که شایستگی این را ندارید که از موفقیت در زندگی خود لذت ببرید.
  • معتقد هستید که اگر موفقیت را به ­دست آورید، قادر به حفظ آن نخواهید بود و در نهایت شکست می­‌خورید و به جایگاهی بدتر از جایی که شروع به­ کار کرده­‌اید، بر می‌گردید. بنابراین به خودتان می‌­گویید پس چرا این همه خودم را به زحمت بی‌اندازم.

ویدیوی آموزشی: پس از شکست و موفقیت به خانه ات برگرد

دلایل ترس از موفقیت | چرا از موفقیت می ترسیم؟

ترس از موفقیت وجه دیگری از ترس از شکست است؛ زیرا هر نوع رشد و پیشرفتی مستلزم صرف هزینه (پول، زمان، انرژی و...) و ریسک است و ناکامی در دستیابی به موفقیت، احساسات منفی همچون بی‌ارزشی، ناامیدی، سرخوردگی و طردشدگی را در فرد بیدار می‌کند؛ بنابراین شخص برای خودداری از تحمل درد و رنج‌های احتمالی، از اقدام و پیشروی سر باز می‌زند.

دلایل ترس از موفقیت

نلسون گود (Nelson Goud) روانشناس آمریکایی همچنین با بررسی مطالعات سایر روان‌شناسان، عواملی را به عنوان ریشه‌های محتمل ترس از موفقیت معرفی می‌کند که عبارتند از:

  • ترس از اصیل نبودن و خود را شایسته‌ی دستیابی به موفقیت ندانستن
  • ترس از رسیدن به سقف توانایی‌ها و آگاهی از اینکه قادر به انجام بسیاری از کارها نیست
  • ترس از سرخوردگی (یعنی فرد از این‌که توانایی لازم برای حفظ موفقیت کسب‌شده را نداشته باشد یا موفقیت موردنظر به اندازه کافی برایش خوشایند نباشد، نگران است)
  • ترس از دست دادن جایگاه فعلی به دلیل خواری ناشی از ناکامی احتمالی در مسیر موفقیت
  • ترس از اینکه موفقیت، چه نتایجی ممکن است با خود به همراه بیاورد! مثلا تنهایی، دشمنان جدید، جدا شدن از خانواده، ساعات کار طولانی‌تر و یا احتیاج پیدا کردن به کمک دیگران و یا پول.
  • ترس از سقوط آزاد: هر چه در زندگی بیشتر صعود کنیم، در صورت اشتباه کردن، سقوطمان نیز بلندتر خواهد بود و این ترسناک است.
  • ترس از دانستن، کار و مسئولیت­‌های اضافی یا انتقاداتی که با آن‌ها روبرو خواهیم شد.
  • می­‌ترسیم که اگر به موفقیتی دست یابیم، آنگاه روابط ما دچار مشکل شود. مثلا دوستان و خانواده با حسادت و بدبینی واکنش نشان دهند و آنهایی که دوست داریم را از دست بدهیم.
  • می­‌ترسیم که اگر به ‌اهدافمان دست یابیم و متوجه شویم که توانایی رسیدن به موفقیت را داریم، آن‌وقت پشیمان ­شویم که چرا زودتر دست به کار نشدیم.


چطور بر ترس از موفقیت غلبه کنیم؟

سوزان جفرز (Susan Jeffers) روان‌شناس آمریکایی می گوید: "در بسیاری از مواقع این هراس مانع از آن می‌شود که با زندگی خود به پیش حرکت کنیم. راه برخورد با این مسأله این است که ترس را احساس کنیم و با این حال انجامش بدهیم."

از نظر دکتر جفرز، «تا زمانی که به رشدمان ادامه می‌دهیم احساس ترس وجود خواهد داشت»؛ بنابراین تلاش برای از بین بردن این احساس امری بی‌فایده است و راهکار مؤثرتر این است که گامی به جلو برداریم و کاری انجام بدهیم. 

در این زمینه حتماً این مقاله را بخوانید: چگونه با مدیریت عادت و انگیزه ها، به موفقیت و آرامش برسیم؟

از نظر او «در دل ترس حرکت کردن و پیش رفتن به مراتب هول و هراسش کمتر از زمانی است که تحت تأثیر احساس یأس و درماندگی دچار هراس می‌شویم».

می‌­توانیم از چندین استراتژی مختلف برای حل این مسئله استفاده کنیم. 

خبر خوب این ­است که هر چه بیشتر با ترس‌­های خود مواجه شویم، آنها را بیرون بکشیم و به ­طور منطقی تجزیه و تحلیل کنیم، بیشتر احتمال دارد که ترس­‌ و بی‌­میلی برای رسیدن به اهداف، کاهش یابد.

واقع­‌بینانه نگاه کنید که اگر به هدف خود برسید و موفق شوید، چه اتفاقاتی خواهد افتاد. آنچه­ که شک دارید، یا امیدوار هستید که رخ دهد و یا چیزی که می‌­ترسید اتفاق بیافتد را در نظر نگیرید، و به جایش آنچه­ که احتمال دارد رخ دهد را مورد توجه قرار دهید.

چطور بر ترس از موفقیت غلبه کنیم؟

نیازی نیست به این سوالات، سریعا پاسخ بدهید. برای بررسی مسائل حداقل ۱۵ دقیقه زمان بگذارید و پاسخ‌­های خود را برای سوالاتی مانند این موارد بنویسید:

  • اگر به این هدف برسم، دوستان و خانواده من چگونه واکنش نشان خواهند داد؟
  • زندگی من چه تغییری خواهد کرد؟
  • اگر به این هدف برسم، بدترین چیزی که می­‌تواند اتفاق بیافتد، چیست؟
  • بهترین چیزی که می‌­تواند اتفاق بیافتد، چیست؟
  • چرا احساس می‌­کنم که شایسته دست‌یابی به این هدف نیستم؟
  • چگونه برای دستیابی به این هدف، به خودم انگیزه بدهم؟
  • آیا من در حال حاضر در حال خراب کردن یا آسیب زدن به تلاش­‌هایم هستم؟
  • چگونه می‌­توانم از این رفتارهای خود‌خراب­کاری یا خود­تخریبی (self-sabotaging)، جلوگیری کنم؟

یک تکنیک مفید دیگر این ‌است که به­ طور مستقیم ترس خود را شناسایی و از آن انتقاد کنید و سپس یک برنامه پشتیبانی تهیه کنید که نگرانی شما را برطرف کند.

به­ عنوان مثال، فرض کنید برای ارتقاء شغلی، به خودتان فشار نمی‌­آورید و بزرگترین دلیلش هم این است که می‌­ترسید کسب درآمد بیشتر و شناخته ­شدن، باعث شود روابط خانوادگی و صداقت و درستی شما به ­خطر افتد. از یک طرف نگران این هستید که کار زیاد برای رسیدن به موفقیت، باعث شود خانواده خود را کمتر ببینید و از طرف دیگر مجبور شوید انتخاب‌­هایی انجام دهید که درستی و صداقت شما را خدشه‌­دار کند.

چطور بر ترس از موفقیت غلبه کنیم؟

برای حل این دو ترس، ابتدا حجم کار خود را در نظر بگیرید و سپس یک قانون برای خودتان تنظیم کنید که مثلا ساعت ۷ بعد از ظهر دست از کار بکشید و به خانه بروید. اگر لازم است چالش خود را با رییس تان در میان بگذارید.

با تهیه طرح­‌ها یا برنامه­‌های پشتیبان مرتبط با ترس‌هایتان، می‌­توانید این ترس­‌ها را به ­طور کامل از بین ببرید.

نکته:

گاهی اوقات دیگران به موفقیت شما واکنش نشان می‌­دهند، به ­خصوص اگر خودشان قبلا در آن زمینه موفق نشده باشند. اگر افرادی وجود دارند که نمی‌­توانند در موفقیت دوستانشان شاد باشند، واقعا چه لزومی دارد که آنها را بشناسید و از وجودشان چه ثمری می‌تواند برای شما داشته باشد؟

بسیاری از ما متوجه نیستیم که ترس از موفقیت داریم. فعالیت‌های خودتخریبی مانند به تعویق ­انداختن، گفتگوی منفی با خود، ترس از آن­چه ­که موفقیت برای ما به همراه خواهد آورد، همه مصادیقی هستند که ممکن است ما را از دستیابی به اهداف و رویاهایمان باز دارند.

پس اگر ترس از موفقیت دارید، ابتدا دلیل آن را شناسایی کنید: «چرا از رسیدن به اهدافتان ترس دارید؟». هرچه بیشتر با ترس خود مواجه شوید و علت آن را تجزیه و تحلیل کنید، بهتر می­‌توانید ترس را از بین ببرید و در زندگی­تان رو به جلو حرکت کنید.


منابع :

  • کتاب زندگی در اینجا و اکنون (هنر زندگی متعالی)، آبراهام مزلو
  • نوشته های سرکار خانم ناهید بوداغی