داشتن یک حافظه ی قوی آرزوی هر فردی است. بسیاری از افراد علت عدم موفقیت خود را نداشتن یک حافظه ی قوی و از یاد بردنِ امور مهم زندگی در طول روز می دانند. در این مقاله اطلاعات مفید و مختصری را در اختیارتان گذاشته ایم. خواندنش بیش از 4 دقیقه طول نخواهد کشید. پس تا انتها بخوانید:

حافظه چيست؟
ابتدا ببینیم حافظه چیست!
حافظه به قابليت مغز در اندوزش، نگهداری و يادآوری اطلاعات اطلاق می گردد.

مراحل شكل گيری و بازيابی حافظه

  1. رمز گردانی (ENCODING):
    به پردازش و ادغام اطلاعات دريافتی اطلاق می گردد.
  2. اندوزش و يا يادسپاری (STORAGE):
    به ثبت پايدار اطلاعات رمزگردانی شده اطلاق می گردد.
  3. يادآوری و يا بازيابی (RETRIEVAL/RECALL):
    به فراخوانی اطلاعات اندوخته شده اطلاق می گردد.

طبقه بندی حافظه بر اساس مدت زمان نگهداری اطلاعات

طبقه بندی حافظه بر اساس مدت زمان نگهداری اطلاعات:

1. حافظه حسی:
نخستين مرحله پردازش اطلاعات است. هنگامی كه محركات بيرونی توسط حواس دريافت می گردند.
مدت زمان نگهداری اطلاعات در اين حافظه از چند ميلی ثانيه تا چند ثانيه متغير است. اين حافظه برای هر كانال حسی وجود دارد.
برای محركات ديداری، شنيداری و برای حس لامسه.
حافظه حسی بخشی از فرآيند ادراک می باشد.
گنجايش حافظه حسی بسيار زياد می باشد اما مانند حافظه بلند مدت نامحدود نيست.

2. حافظه كوتاه مدت:
با "توجه" و "دقت كردن" اطلاعات از حافظه حسی به حافظه كوتاه مدت انتقال می يابد.
مدت زمان نگهداری اطلاعات در حافظه كوتاه مدت از چند ثانيه تا چند دقيقه متغير می باشد.
تغيير در اتصالات و پيوندهای نورونی بطور موقت و گذرا حافظه كوتاه مدت را پديد می آورد.
حافظه كوتاه مدت به مثابه يك دفترچه يادداشت موقت می باشد. ظرفيت حافظه كوتاه مدت كه به فراخنای حافظه (MEMORY SPAN) موسوم است در افراد مختلف متفاوت ميباشد.
فراخنای حافظه معمولا برای ارقام 7 ماده، برای حروف 6 ماده و برای واژه ها 5 ماده می باشد.
فراخنای حافظه برای ارقام بدين معنی است كه فرد می تواند تا 7 رقم پياپی را پس از شنيدن بطور صحيح بازگو كند.
در صورت عدم مرور ذهني و تكرار محتوای حافظه كوتاه مدت، اطلاعات محو شده و زوال می يابند.
حافظه كوتاه مدت فرار بوده و برای رفع نيازهای آنی و فوری بكار می رود. رمزگردانی در حافظه كوتاه مدت عمدتا شنيداری می باشد.

3. حافظه فعال:
حافظه فعال يك اصطلاح نو می باشد.
حافظه فعال در واقع تلفيقی است از حافظه كوتاه مدت و عنصر توجه برای انجام تكاليف ذهنی خاص. بنابراين حافظه فعال يك سيستم فعال و پويايی است كه برای اندوزش و دستكاری موقتی اطلاعات و به منظور انجام تكاليف شناختی پيچيده نظير يادگيری، استدلال، ادراک و تفكر كردن بكار می رود.
هنگامی كه شما اطلاعاتی را مرور ذهنی، بازيابی و يادآوری می كنيد در واقع آن اطلاعات از حافظه بلند مدت به حافظه فعال شما انتقال می يابند. همچنين حافظه فعال بطور فعال در ارتباط با اطلاعاتی است كه می خواهند به حافظه بلند مدت منتقل گردند. در مجموع سرحد مشخصی نمی توان ميان حافظه ها و افكار تعيين كرد.
در هر فرآيندی كه نياز به استدلال دارد (مثل خواندن، نوشتن و محاسبات ذهنی) حافظه فعال درگير می باشد.
مثل تكرار فهرستی از ارقام كه برای شما خوانده می گردد و شما می بايست آنها را عكس ترتيب اوليه شان (بطور معكوس) بازگو كنيد و يا ترجمه همزمان و يا رانندگی.

4. حافظه بلند مدت:
با تكرار و مرور ذهنی اطلاعات از حافظه كوتاه مدت به حافظه بلند مدت انتقال می يابند.
ظرفيت حافظه بلند مدت بر خلاف حافظه كوتاه مدت نامحدود می باشد.
مدت نگهداری اطلاعات نيز از چند روز تا چند سال و بعضا تا آخر عمر متغير می باشد.
حافظه بلند مدت زمانی شكل می گيرد كه اتصالات نورونی خاصی بطور دايمی و پايا تقويت شده باشند.


چطور یک حافظه قوی داشته باشیم؟

1. حافظه خود را سازماندهی كنيد. برای جلوگيری از اختلاط اطلاعات با يكديگر و برخورداری از يك حافظه منسجم، اطلاعات را در دسته بنديهای معناداری قرار دهيد.

2. درك كردن اطلاعات در به يادسپاری تاثير گذار است. مطالب را سطحی و طوطی وار به حافظه نسپاريد. ابتدا آنها را خوب درك كنيد.

3. حافظه خود را تحريک كنيد. سعی كنيد هر از گاهی يك مهارت جديد را به مهارتهای پيشين خود اضافه كنيد. اگر كارمند هستيد ياد بگيريد شطرنج بازی كنيد، اگر ورزش كار هستيد كار با رايانه را بياموزيد، اگر برنامه نويس می باشيد نقاشی كردن را ياد بگيريد. با اين كار مدارات نورونی مغز خود را تحريك به رشد خواهيد كرد.

4. تمركز حواس را فرا گيريد. سعی نكنيد تمام جزئيات را در همان وهله نخست درك كنيد، تنها همه حواس خود را به اطلاعاتی كه ميخواهيد به خاطر بسپاريد متمركز كنيد. اجازه ندهيد افكار نامربوط و مزاحم ذهن شما را مشغول سازند.
تقویت حافظه

5. آرامش خود را حفظ كنيد. بدون آرامش خاطر، شما قادر به تمركز كردن نخواهيد بود.

6. حافظه خود را با مصرف مواد غذايی خاص بهبود بخشيد.

7. خواب كافی لازمه داشتن يك حافظه پويا و كارآمد است. بنابراين به اندازه كافی بخوابيد و الگوی خواب خود را نظم دهيد.
تقویت حافظه

8. مصرف سيگار اكسيژن رسانی به مغز را كاهش داده و بر روی حافظه شما تاثير مستقيم می گذارد. بنابراين از كشيدن سيگار خودداری كنيد.

9. مصرف مقادير اندک الكل نيز در اندوزش اطلاعات تداخل ايجاد می كند، بويژه روی حافظه كوتاه مدت. بنابراين از مصرف مشروبات الكلی پرهيز كنيد.

10. مصرف مواد غذايی حاوی كافئين تمركز و حافظه كوتاه مدت شما را تقويت می كند.


حتماً ببینید: محصول آموزشی «تحول در عادت های زندگی با استراتژی Mini Habit»


11. هنگام به يادسپاری از تصاوير واضح، رنگين و آميخته با احساسات استفاده كنيد، چرا كه يادآوری آنها سهل تر است.

12. از تمام حواس خود در روند رمزگردانی اطلاعات استفاده كنيد. ياد يارهای مغز شما شامل: اصوات، رايحه ها، حركات، احساسات، ساختارها، تصاوير، نمادها، رنگها، مكانها، زبان، هيجانات، طعم ها و حس لامسه می باشند.

مثلا براي يادسپاري "سيب" شكل ظاهری، طعم، بو، رنگ و حس لامسه مربوط به آن را تواما به خاطر بسپاريد و با صدای بلند واژه سيب را ادا كنيد.
تقویت حافظه

13. از حس شوخ طبعی در به خاطر سپردن اطلاعات بهره جوييد. هنگامی كه مواد اطلاعاتی با عنصر شوخ طبعی در می آميزد يادآوری آن آسانتر می گردد.

14. انگيزه و تمايل به يادگيری در روند يادسپاری حائز اهميت است. وقتی شما علاقه و انگيزه به يادگيری مطلبی نداشته باشيد بالطبع يادسپاری آن مطلب ناكارآمد خواهد بود.

15. مغز خود را ورزش دهيد. يک يا چند حس خود را بطور بديع و خلاقانه ای درگير كنيد. مثلا اگر عادت داريد با دست راست خود مسواك بزنيد، چند روز با دست چپ خود مسواك بزنيد، يا غذا را در كنار خانواده خود در كمال آرامش و سكوت صرف كنيد، يا با چشمان بسته دوش بگيريد. كارهای غيرمنتظره و غيرمعمول انجام دهيد، مسير بازگشت به منزل خود را تغيير دهيد و يا مركز خريد خود را تغيير دهيد.

16. از نمودارها، اشكال و نمادها بيشتر استفاده كنيد. نمادها قادرند اطلاعات پيچيده را  بطور سريع و موثر رمزگردانی كنند.

17. از حافظه عضله (حركتی) خود كمال استفاده را بريد. حافظه حركتی بسيار نيرومند و موثر است. يادگيری اطلاعات بصورت عملی بندرت فراموش مي گردند. به همين خاطر است كه شما هيچگاه دوچرخه سواری را از ياد نخواهيد برد، حتی اگر 20 سال هم سوار دوچرخه نشويد.
تقویت حافظه

18. مراقب باشيد يادگيری سطحی شما را گمراه نكند.
1. بازشناسی (RECOGNITION) يك يادگيری سطحی است. در بازشناسی شما تنها در صورتی اطلاعات را به خاطر می آوريد كه، يا با آنها مستقيما مواجه شويد و يا سرنخ هايی مرتبط با آنها به شما ارائه گردد. (سوالات تستی)
2. اما در يادآوری (RECALL) بدون كمك سر نخها شما قادرخواهيد بود، اطلاعات را بازيابی كنيد. (سوالات تشريحی)
بنابراين يادآوري عميق تر از بازشناسی است.
هنگامی كه شما مطلبی را مطالعه می كنيد به تصور اينكه كاملا مطلب را فرا گرفته ايد (به خاطر اثر حافظه بازشناسی) از مرور مجدد آن خودداری می كنيد. اما تنها زمانی می توانيد از يادگيری خود يقين حاصل كنيد كه كتاب و یا جزوه خود را كاملا ببنديد و هر چه كه آموخته ايد را بروی كاغذ آوريد.

19. با شكم پر مطالعه نكرده و يا سر امتحان حاضر نشويد. هنگامی كه معده شما پر است خون فراوانی به سمت معده و روده سرازير می گردد تا عمل هضم انجام گيرد. از اين رو خون كمتری به مغز رسيده و كارايی ذهن شما كاهش می يابد.
هورموني موسوم به گرلين (GHRELIN)  كه توسط معده ترشح می گردد، بروی هيپوكامپوس اثر نيرومندی بجای می گذارد. سطح اين هورمون زمانی كه معده شما خالی است افزايش يافته و اشتها را تحريك ميكند. اين هورمون با تاثير بروی هيپوكامپوس حافظه را تقويت می كند. بنابراين يادگيری با شكم خالی بهتر انجام ميگيرد.
تقویت حافظه

20. ثابت گرديده هورمون لپتين (LEPTIN) كه توسط سلولهای چربی ترشح ميگردد، كنترل دريافت غذا، وزن و مهار اشتها را بعهده داشته و سبب افزايش ارتباطات بين سلولی در هيپوكامپوس ميگردد. به همين خاطر ممكن است چاقی روند يادگيری و حافظه را كند و دشوار سازد.

21. مثبت انديشی و اعتماد بنفس نيز در يادگيری و حافظه تاثير گذار است. چنانچه شما يادسپاری مطلبی را غير ممكن بدانيد، بالطبع نخواهيد توانست مواد اطلاعاتی را بدرستی به خاطر بسپاريد.

دانلود فایل صوتی روانشناسی