اختلال وسواس فكری عملی (OCD) چيست؟
افراد مبتلا به اختلال وسواس فكری عملی دچار وسواس‌های عملی يا دچار وسواس‌های فكری و يا هردو باهم هستند. منظور از وسواس فكری، افكار، تصوير‌های ذهنی، يا ميل‌های ناگهانی به انجام كاری يا گفتن چيزی است كه فرد را ناراحت می كند و  دايماً هم در ذهن تكرار می شوند. 

منظور از وسواس عملی، رفتارهايی است كه فرد احساس می كند مجبور است آن‌ها را تكرار كند تا اضطرابش كاهش پيدا كند يا جلوی يك اتفاق بد را بگیرد. 

اغلب آدم‌های مبتلا به وسواس فكری عملی هم افكار ناراحت‌كننده و هم رفتارهای تكرار شونده را تجربه می كنند.

رايج‌ترين وسواس‌های فكری عبارتند از:

  • ترس از ابتلا به يك بيماری مثل ايدز يا سرطان
  • ترس از نجس شدن يا نجس كردن
  • ترس از دست زدن به چيزهای سمی يا آلوده
  • ترس از آسيب رساندن به كسی يا كشتن كسی كه معمولاً اين فكر در مورد افراد نزديك و كسانی كه فرد آن‌ها را دوست دارد است.
  • ترس از فراموش كردن انجام كاری مثل قفل كردن در، بستن شير گاز
  • ترس از انجام كاری غير اخلاقی يا انجام رفتاری خجالت‌آور

رايج‌ترين وسواس‌های عملی عبارتند از:

  • شستشو و آب‌كشی مكرر و طولانی مثل شستن مكرر دست‌ها در طول روز
  • وارسی و چك كردن افراطی مثل چندين بار قفل كردن در
  • اعمال تكراري مثل 16 بار چراغ را خاموش كردن
  • جمع‌كردن و انبار كردن چيزهای بی مصرف مثل روزنامه يا وسايل غيرقابل استفاده
  • قرار دادن اشيا و وسايل به صورت قرينه يا براساس يك نظم خاص

بيشتر آدم‌هايی كه مبتلا به اين اختلال  هستند می دانند كه ترس‌های آن‌ها كاملاً واقع‌بينانه نيستند. خيلی از اين افراد می دانند كه رفتار وسواسی آن‌ها بی معنی و بيهوده است ولی نمی توانند جلوی خود را بگيرند، انگار كه مجبورند اين رفتارهای تكراری را انجام دهند.

اختلال وسواس فكری عملی بيماری شايعی است. از هر چهل نفر يكی در طول زندگی اش به اين بيماری مبتلا مي‌شود. وسواس می تواند مشكلات جدی برای فرد ايجاد كند. آدم‌های مبتلا به وسواس‌ ساعت‌های زيادی در طول روز مشغول انجام رفتارهای وسواسی خود هستند. به همین دلیل این  افراد فرصت کافی کافی برای رسیدگی به امور خانواده خود را ندارند. علاوه بر این بسیاری از افراد مبتلا به وسواس فکری عملی از مکان ها و موقعیت هایی که در آن ها اضطراب ایجاد می کند نیز اجتناب می کنند. برخی از آنها عملاً خانه نشین می شوند بیشتر اوقات فرد یا افرادی در خانواده به آنها کمک می کنند تا از عهده مناسک و تشریفات وسواسی خویش برآیند.

علل اختلال وسواس فکری عملی چیست ؟
دلایل این اختلال دقیقاً شناسایی نشده اند. این اختلال یک جنبه ارثی دارد. اعضای خانواده افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی اغلب مبتلا به همین اختلال و سایر اختلالات اضطرابی هستند. البته توارث تنها دلیل وسواس نیست. یادگیری و فشارهای زندگی نیز سهمی در شکل گیری این اختلال دارند.

حتماً ببینید: محصول صوتی «تحول در عادت های زندگی با استراتژی Mini Habit»

اختلال وسواس فکری عملی چگونه به وجود می آید؟
پژوهش ها نشان داده  اند که 90% افراد افکاری شبیه به افکاری که بیماران وسواسی را ناراحت می کند دارند ولی این افکار افراد مبتلا به این اختلال را بیشتر از دیگران  ناراحت می کنند. بیشتر اوقات افکاری که باعث نگرانی افراد مبتلا به وسواس می شود مغایر با باورها و ارزش های آن ها است. مثلا یک فرد بسیار مذهبی و  معتقد از این می ترسد که مبادا به مفدسات توهین کند یا کفر بگوید و یا یک مادر دلسوز می ترسد که مبادا به فرزندش آسیبی برساند. 

با توجه به این که  افرادی که مبتلا به وسواس می شوند به خاطر داشتن این گونه افکار بسیار ناراحت هستند و سعی می کنند از این افکار اجتناب کنند آنها اغلب سعی می کنند خودشان را مجبور به متوقف کردن افکارشان کنند. مشکل اینجا است که هر چه بیشتر سعی می کنی درباره ی چیزی فکر نکنی در نهایت بیشتر به آن فکر خواهی کرد!

وسواس فکری

می توانید همین حالا این پدیده را امتحان کنید: سعی کنید به مدت 60  ثانیه به یک فیل صورتی فکر نکنید به احتمال زیاد اولین چیزی که به ذهن شما می آید آن چیزی است که سعی می کنید به آن فکر نکنید یعنی یک فیل صورتی. 

زمانی که آدم ها در می یابند که نمی توانند از افکار ناراحت کننده اجتناب کنند به فکر راه حل های دیگری برای کاهش اضطراب می افتند. ممکن است شروع به  انجام کارهایی مثل شستن زیاد یا زیر لب دعا خواندن. این کارها معمولاً اضطراب آنها را کاهش می دهد. فقط مشکل اینجا است که رهایی از اضطراب موقتی است. خیلی زود شرایط به گونه ای در می آید که آنها باید آن عمل را بیشتر و بیشتر انجام دهند تا حالشان بهتر شود. خیلی زود این عمل به صورت یک رفتار  وسواسی در می آید.

روش های درمانی برای درمان وسواس
برای درمان وسواس بهتر است از روش های روان‌درمانی همزمان با دارو درمانی بهره بگیرید. با این کار می‌توانید دیدگاه‌های بهتری برای بهبود حال و احوال‌تان یاد بگیرید و از بازگشت وسواس یا شدت آن بکاهید.
روش های درمانی موثرِ موجود در این زمینه از این قرار هستند: رفتاردرمانی شناختی (CBT)، رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) و رفتاردرمانی هیجانی شناختی (REBT) ، رواندرمانی وجودی و طرحواره درمانی. گاهی نیز برای درمان از ترکیب این این روش ها استفاده می‌شود.

پیشنهاد می کنیم بخوانید: افسردگی چیست و چگونه درمان می شود؟

برای نمونه به یک نمونه از این روش ها می پردازیم:
درمان رفتاری شناختی اختلال وسوای فکری عملی چه می کند؟
افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی از این می ترسند که اگر به افکار وسواسی شان میدان بدهند و هیچ عمل وسواسی برای جبران آنها انجام ندهند بیشتر و بیشتر مضطرب خواهند شد و نخواهند توانست این اضطراب را تحمل کنند. آنها اغلب از این نگرانند که مبادا دیوانه شوند. 

هدف درمان شناختی رفتاری این است که به شما کمک کند که یاد بگیرید اضطراب خود را بدون انجام رفتارهای وسواسی کنترل کنید. در این درمان شما راهبردهایی نظیر تمرین های آرام سازی و شیوه های تفکری را که باعث کاهش اضطراب می شوند یاد خواهید گرفت. همچنین در این درمان می آموزید که اگر به جای اجتناب از افکارتان با آنها مواجه شوید آنها کنار می روند. شاید باور کردنش سخت باشد ولی حقیقت دارد. درمانگران به شما کمک می کند با چیزهایی که بیشتر از همه از آنها می ترسید به تدریج روبرو شوید تا بالاخره زمانی فرا برسد که بتواند ترس تان را  بدون انجام رفتارهای وسواسی مهار کنید. 

درمان وسواس فکری عملی با رویکرد شناختی رفتاری CBT معمولا حدود 20 جلسه طول می کشد. 

ممکن است درمان برای کسانی که علایم وسواس شدیدتری دارند بیشتر از این طول بکشد. پژوهش های انجام شده در این زمینه نشان داده اند که بیش از 80% کسانی که درمان شناختی رفتاری خود را تا آخر ادامه می دهند در حد متوسط تا قابل ملاحظه ای بهبود می یابند. 

خیلی پیش می آید که بعد از پایان درمان گاهی افکار یا تمایلات وسواسی به سراغ  فرد بیایند ولی به طور کلی بیماران احساس کنترل بیشتری داشته و می توانند از زندگی لذت ببرند. پژوهش ها همچنین نشان داده اند که اغلب افرادی که درمان را به پایان برده اند بعد از اتمام درمان در دراز مدت حالشان بهتر  است.

آیا دارو مفید و موثر است؟
داروهایی که بیشترین اثر بخشی را در درمان اختلال وسواس فکری عملی دارند سطح شیمیایی سروتونین را در مغز افزایش می دهند پزشک یا روانپزشک شما دارویی را برای شما تجویز می کند که بیشترین سود را برایتان داشته باشد. 

مطالعات نشان داده اند که 50-60% بیماران با دارو بهبود قابل ملاحظه پیدا می کنند. البته اغلب بیماران در می یابند که علائم آنها با قطع دارو عود می کند. به همین دلیل بهتر است همین درمان شناختی رفتاری نیز به دارودرمانی افزوده شود. برای برخی بیماران ترکیب دارو درمانی و شناخت درمانی بهترین نتیج را به بار می آورد.

از شما به عنوان بیمار چه انتظار می رود؟
معمولاً در اوایل درمان بیمار مضطرب بوده و در مورد امکان بهبودش با این روش شک دارد. اگر  این حالت را دارید بهترین کار این است که این نوع درمان را امتحان کنید درمانگرتان راه های جدیدی برای مقابله با اضطراب به شما می آموزد و به شما یاد می دهد چطور با چیزهایی که از آن ها می ترسید روبرو شوید. 

از شما خواسته خواهد شد که مهارت هایی را که در جلسات می آموزید بین جلسات تمرین کنید. اگر تمرین هایی که درمانگرتان توصیه می کند را بین جلسات انجام بدهید  و درمان را تکمیل کنید حالتان بسیار بهتر خواهد شد.

محصولات صوتی جریان